त्यांचे चालतेबोलते दर्शन त्यानंतर कधीच घडले नाही । महोत्सवाच्या वर्षभराआधीची एक घटना बालगंधर्वांना त्रस्त करीत होती. बडोदे संस्थानच्या सेवेतील सरदार माधवदास मुनशी नावाच्या कारभाऱ्याकडून कधीकाळी घेतलेल्या बारा हजार रुपयांच्या रकमेची मुदतीत परत फेड न केल्याने सरदारसाहेबांनी तत्कालीन संस्थानी कोर्टात बालगंधर्वांवर फौजदारी फिर्याद दाखल केली होती. उत्सवात समावेश न केलेल्या ‘एकच प्याला’चा खास प्रयोग करून केसचा निकाल लावावा असे ठरले. उत्सवात प्रसिद्धी झाल्यास दैनिक उत्पन्नावर परिणाम होण्याची खात्री असल्याने, शेवटच्या दिवशी घोषणा करून एका दिवसाच्या अंतराने प्रयोग पार पाडण्याचे निश्चित झाले. सरदारसाहेबांनीही आठ हजारांच्या तडजोडीस मान्यता दिली होती.

प्रयोगाच्या दिवशी ‘एकच प्याला’चे उत्पन्न पंधरा हजारांच्या आसपास पोहोचले होते, तिकिटविक्री चालूच होती.

नाटकाने रंगतीचा कळस गांठला. नाटक पहाटे सहाला संपले. प्रयोगाचे हिशेब होऊन आठ हजार रुपये सरदार मुनशींच्या स्वाधीन केल्यावर, ‘बालगंधर्वांसाठी खास’ झालेल्या त्या उत्पन्नातील उरलेली रक्कम डॉ. भालेरावांनी त्यांना देऊ करताच बालगंधर्व म्हणाले, “डॉक्टर, त्या स्फोटात निराधार झालेल्यांसाठी फंड जमवला जातो आहे ना, त्याला माझी देणगी म्हणून ती द्या!”

पर्वधर्मीय-सर्वपक्षीय समाजाने सर्वसमभावी एकात्पतेचे दर्शन बालगंधर्वांच्या कारकीर्दीच्या अखेरच्या काळापर्यंत त्यांच्या नाट्यमंदिरातील संमेलनात घडवले. भारतीय संस्कृती-परंपरेत वाढलेल्या सुकन्या-सुप्रिया-सुमाता इत्यादी आदर्श स्त्रियांचे सद्गुण दर्शनीय आणि श्रवणीय पैलूंनी बालगंधर्वांनी अशा प्रभावीपणे समाजापुढे मांडले की सौदर्यसंपन्न पुरुषांनी स्त्रीभूमिका करण्याच्या विसाव्या शतकातील अद्भुत पर्वाचे ते अतुलनीय शिल्पकार ठरले. पूर्वस्मृतींच्या नशेने धुंद होण्यासाठी, सर्व अपराध-अपघात विसरून त्यांच्या उत्तर आयुष्यांतील भूमिकांकडेही रसिकांनी भक्तिभावाने धाव घेतली आणि सतत पन्नास वर्षे त्यांच्यापुढे तेवत राहिलेल्या नाट्यकला-संस्कृतीच्या या तेजोमय नंदादीपाची पूजा बांधली ।

लोकमान्य टिळकांनी गौरविलेला आणि छत्रपती शाहू महाराजांची मर्जी संपादन केलेला वेदशास्त्र संपन्नाच्या कुळातील गाणारा राजहंस, श्वानदंशामुळे अधू झालेल्या कानांवरील उपचारांसाठी, छत्रपतींच्या आदेशाने व आश्रयाने मिरज संस्थानी गेला आणि तिथे नायिकेच्या अभावी बंद पडलेल्या किर्लोस्कर कंपनीतील कुशल कारागिरांनी त्याच्याभोवती विणलेल्या मोहमयी जाळ्यात अनपेक्षितपणे सांपडला, हा सोळा वर्षे वयाच्या बालगंधर्वांच्या आयुष्यातील पहिला चमत्कार ।

त्यांच्या असामान्य कर्तृत्वाने रंगभूमीवर असंख्य चमत्कार केले आणि नवयुगात आपल्या रंगभूमीच्या पुनरुज्जीवनासाठी घेतलेल्या ध्यासाने त्यांच्या आयुष्यातील अखेरचा चमत्कार घडवला ।